Krata zakładu szła w górę o siódmej zero pięć. Zawsze o siódmej zero pięć, bo o siódmej autobus 512 zatrzymywał się na przystanku pod moim oknem i sypał do środka pierwszą partię ludzi śpieszących się do fabryki mebli za torami.
Rolety zakładu "Regina" na ulicy Grunwaldzkiej w Tarnowie skrzypiały jak zawsze. Trzeba było je posmarować od trzech lat. Wiedziałam o tym od trzech lat.
Miałam pięćdziesiąt dziewięć lat i strzygłam tę ulicę od dwudziestu dwóch.
Pierwszą klientką była pani Kruczkowa spod czwórki.
— Reginko, tylko z boków, bo idę do córki na chrzciny — powiedziała, wieszając płaszcz na moim wieszaku, nie pytając.
Usiadła. Zarzuciłam jej pelerynę.
— Z boków to piętnaście złotych, pani Kruczkowo.
— A oj, wiesz, wnuki, koszty. Zapłacę ci następnym razem, dobrze? Ty przecież nie liczysz koleżankom.
Nie liczyłam koleżankom. To była prawda, którą powtarzała mi cała ulica od dwudziestu dwóch lat, aż uwierzyłam, że to komplement.
Wyjęłam nożyczki. Ręka mi zadrżała, ale tylko przez chwilę — potem cięła równo, bo dwadzieścia dwa lata zostawiają takie odruchy na zawsze.
Do południa przewinęło się przez fotel siedem osób.
Pani Wiśniewska — trwała ondulacja, "policzę ci po emeryturze". Genowefa z warzywniaka — farbowanie, "weź lepiej pęczek rzodkiewki, wyjdzie na to samo". Młody Adamczyk, którego strzygłam od dziecka — "pani Regino, teraz krucho, ale jak dostanę tę robotę, to postawię pani flaszkę".
Siedem osób. Zapłaciła jedna — nowa dziewczyna z bloków, która nie wiedziała jeszcze, jak się u mnie "załatwia".
Dwadzieścia złotych leżało w szufladzie kasy, w której było miejsce na dużo więcej.
Policzyłam to raz, wieczorem, dwa tygodnie wcześniej. Odruch księgowej, którego nigdy nie miałam, ale który przyszedł sam. Sto sześćdziesiąt siedem strzyżeń w miesiącu. Płaci może trzydzieści.
Sto trzydzieści siedem razy "następnym razem".
—
Mój mąż Tadeusz umarł cztery lata temu. Zawał, na działce, przy pomidorach. Zostawił mi zakład, który wspólnie prowadziliśmy — on księgi, ja nożyczki — i przekonanie, że dobra kobieta nie robi z sąsiadów interesu.
— Ludzie będą pamiętać — mówił. — Dobro wraca.
Wierzyłam mu. Tadeusz był mądry.
Ale Tadeusz nie żył, a rachunek za prąd za lokal przyszedł we wtorek. Czterysta dwadzieścia złotych. W szufladzie kasy było dwieście dziesięć.
Siedziałam nad tym rachunkiem przy zamkniętej już kracie, w świetle jednej lampy, i pierwszy raz od czterech lat pomyślałam, że może dobro nie wraca. Że może dobro po prostu wychodzi drzwiami razem z klientem, który nie zapłacił, i już nigdy nie puka.
—
We środę przyszła moja siostrzenica Ola. Trzydzieści cztery lata, dwoje dzieci, pracuje w banku w Krakowie, przyjeżdża do mnie raz na miesiąc, żeby "zobaczyć, czy ciocia je".
Usiadła w fotelu, ale nie po strzyżenie. Po prostu usiadła, jak człowiek, który chce porozmawiać.
— Ciociu, ty jakoś mizernie wyglądasz. Wszystko dobrze?
Uśmiechnęłam się krzywo i powiedziałam, że to upał, że lipiec, że wiesz jak jest.
Ale Ola nie była z tych, co odpuszczają. Wzięła do ręki zeszyt, który leżał przy kasie — mój zeszyt "na kreskę", gdzie zapisywałam, kto ile jest winien. Otworzyła.
Strona za stroną. Nazwiska. Kwoty. Daty sprzed roku, dwóch, trzech.
— Ciociu — powiedziała cicho. — Tu jest osiemnaście tysięcy.
— Nie licz tego, dziecko.
— Osiemnaście tysięcy złotych. Ludzie z tej ulicy są ci winni osiemnaście tysięcy złotych.
Odłożyła zeszyt na blat. Bardzo powoli. Jakby parzył.
— A ty w zeszłym tygodniu pisałaś mamie, że nie stać cię na nowe okulary.
Cisza.
Lodówka z napojami dla klientów zabuczała w kącie.
— Ciociu, ile z tych ludzi zapłaci?
Wzięłam ten zeszyt do ręki. Przewróciłam kilka stron. Pani Kruczkowa — cztery lata kresek. Genowefa — pięć.
— Nikt — powiedziałam. I dopiero jak to usłyszałam na głos, ze swoich własnych ust, zrozumiałam, że to prawda, którą wiedziałam od dawna. — Nikt nie zapłaci, Ola.
Ola wstała. Podeszła do drzwi. Ale przy klamce się odwróciła.
— To po co dalej otwierasz o siódmej?
Nie miałam odpowiedzi.
Siedziałam z zeszytem na kolanach, długo po tym, jak jej samochód odjechał. Patrzyłam na nazwiska ludzi, których czesałam na śluby, na pogrzeby, na chrzciny ich dzieci i wnuków. Ludzi, którzy mówili, że jestem "jak rodzina".
Rodzina, której się nie płaci.
—
Nazajutrz nie podniosłam kraty o siódmej zero pięć.
Siedziałam w mieszkaniu nad zakładem i słuchałam, jak 512 wysypuje ludzi na przystanek. Słyszałam, jak ktoś szarpie za kratę. Raz. Drugi. Głos pani Wiśniewskiej:
— Regina? Reginko, otwierasz? Mam wizytę u lekarza, tylko grzywkę!
Nie ruszyłam się z krzesła.
Zadzwonił telefon. Nie odebrałam. Zadzwonił znowu.
A potem, koło dziesiątej, ktoś wsunął pod drzwi karteczkę. Podniosłam ją.
"Regina, co się dzieje? Otwórz, bo ludzie się martwią. — Genowefa"
Ludzie się martwili.
O fryzjerkę, czy o darmowe strzyżenie?
Włożyłam kurtkę. Zeszłam na dół. Ale nie do zakładu.
Do biura podróży na rogu Grunwaldzkiej, tego samego, obok którego przechodziłam dwadzieścia dwa lata i do którego nigdy nie weszłam, bo "a kto by mi lokal pilnował".
Dziewczyna za biurkiem podniosła głowę.
— W czym mogę pomóc?
I wtedy — pierwszy raz w życiu — usłyszałam, jak mówię coś, czego się po sobie nie spodziewałam.
— Chcę pojechać nad morze. Sama. Na dwa tygodnie. I chcę, żeby to było jak najdalej od miejsca, gdzie ktoś mnie zna.
—
Dziewczyna zaczęła coś wystukiwać na klawiaturze. A ja stałam z torebką przyciśniętą do brzucha i czułam, jak serce wali mi tak, jakbym miała ukraść ten wyjazd, a nie za niego zapłacić.
Bo za dwa tygodnie na Grunwaldzkiej wisiałaby kartka: "ZAKŁAD NIECZYNNY". A ja nie miałam pojęcia, co powiem tym wszystkim ludziom, kiedy wrócę.
I nie wiedziałam jeszcze, że jedna z nich — ta, po której najmniej się spodziewałam — będzie na mnie czekać na tym samym przystanku.