Autobus do Ustki był pusty w środku tygodnia. Siedziałam przy oknie z torbą na kolanach i patrzyłam, jak Tarnów rozpływa się w polach, a potem w lasach, a potem w czymś, co pachniało solą już na sto kilometrów przed morzem.
Nie zostawiłam kartki na zakładzie. Nie napisałam "nieczynne". Po prostu opuściłam kratę i wyszłam, jakby zakład sam miał się domyślić.
Po raz pierwszy od dwudziestu dwóch lat nie wiedziałam, co się dzieje na Grunwaldzkiej. I było mi z tym dziwnie lekko, jak człowiekowi, który odłożył ciężar i dopiero teraz czuje, jak bardzo bolały go ramiona.
—
Pensjonat "Bryza" stał trzy ulice od plaży. Pokój był mały, z widokiem na dach sąsiedniego domu, ale miał balkon, a na balkonie krzesło.
Pierwszego wieczoru usiadłam na tym krześle z herbatą — bez cukru, choć piję z jednym, bo zapomniałam kupić — i słuchałam morza, którego nie widziałam, ale słyszałam zza dachów.
Nikt nie pukał. Nikt nie szarpał za kratę. Nikt nie mówił "tylko grzywkę".
Rozpłakałam się. Nie wiem dlaczego. Może dlatego, że przez cztery lata od śmierci Tadeusza nikt nie zapytał, jak się mam, i dopiero cisza nad obcym dachem zadała mi to pytanie.
Drugiego dnia poszłam na plażę. Trzeciego też. Chodziłam brzegiem w podwiniętych spodniach i zbierałam bursztyny, których nie znajdowałam, i było mi dobrze.
A czwartego dnia, na promenadzie, przy budce z rybą, usłyszałam za sobą głos, który znałam z ulicy Grunwaldzkiej.
— Regina? Regina, to ty?
Odwróciłam się.
Stała tam pani Halina. Osiemdziesiąt jeden lat, mieszkała pod szóstką, wdowa, sama. Strzygłam ją co miesiąc od dwudziestu dwóch lat.
I nagle poczułam to ciśnienie w klatce piersiowej — bo pani Halina też była w moim zeszycie. Karta pełna kresek.
—
— A co pani tu robi? — spytałam, bo nie wiedziałam, co innego powiedzieć.
— Córka mnie zabrała. Mieszka w Słupsku, wozi mnie tu w sezonie. — Uśmiechnęła się. — A ty? Zamknęłaś zakład? Wiśniewska dzwoniła do mnie, że krata w dół i nikt nie wie, co się stało. Cała ulica plotkuje.
Cała ulica plotkuje.
O fryzjerkę, czy o darmowe strzyżenie.
— Zamknęłam — powiedziałam. — Na dwa tygodnie. Może na dłużej. Nie wiem jeszcze.
Pani Halina pokiwała głową. A potem zrobiła coś, czego się nie spodziewałam. Wzięła mnie pod ramię, jak koleżankę, i powiedziała:
— To dobrze. Najwyższy czas.
—
Usiadłyśmy na ławce z rybą na tekturkach. Mewy chodziły koło nas jak żebracy.
— Wiesz, Regina — odezwała się pani Halina, patrząc na wodę. — Ja ci nigdy nie zapłaciłam za strzyżenie. Ani razu przez dwadzieścia dwa lata.
Ciśnienie w klatce wróciło. Nie chciałam tej rozmowy. Nie tu. Nie nad morzem, gdzie było mi tak dobrze.
— Pani Halino, nie trzeba…
— Trzeba. — Odłożyła rybę. — Bo ja wiem, ile jestem ci winna. Ja to sobie zapisywałam. W domu, w kalendarzu. Co miesiąc kółko i kwota.
Spojrzałam na nią.
— Zapisywała pani?
— A pewnie. — Sięgnęła do torebki. Wyjęła stary, sfatygowany kalendarz z 2019 roku, cały pokreślony ołówkiem, przewiązany gumką. — Wszystko tu mam. Osiem lat. Bo wcześniej płaciłam, jak jeszcze Kazik żył i renta była większa. A jak został sam, to już nie było z czego. I wstyd mi było powiedzieć.
—
Otworzyła kalendarz na losowej stronie. Rzeczywiście — kółka, kwoty, daty. Skrupulatnie. Jak księgowa.
— Wiesz, dlaczego nigdy ci nie powiedziałam, że nie mam? — Głos jej się zatrząsł. — Bo ty byłaś jedyną osobą, która dotykała mnie co miesiąc. Rozumiesz? Jak Kazik umarł, to nikt mnie nie dotykał. Dzieci daleko. A ty myłaś mi głowę i masowałaś kark przy płukaniu, i to była jedyna chwila w miesiącu, kiedy ktoś mnie w ogóle dotykał jak człowieka.
Siedziałam bez ruchu.
— Gdybym ci powiedziała, że nie mam pieniędzy, tobyś przestała mnie wpuszczać. Tak myślałam. Że to jest usługa, i że jak nie płacę, to nie zasługuję.
— Pani Halino…
— I dlatego zapisywałam. Żeby kiedyś oddać. Wszystko co do grosza. — Podała mi kalendarz. — Weź. To jest twoje. Nie umiem ci dać teraz gotówki, ale to jest dowód, że ja pamiętam. Że nie jesteś głupia, że dawałaś za darmo. Tylko że dla niektórych to nie było za darmo. Dla niektórych to było jedyne.
—
Wzięłam ten kalendarz do ręki. Ważył tyle, ile powinna ważyć kartka papieru, a czułam go jak kamień.
Sto pięćdziesiąt złotych. Trzysta. Sto pięćdziesiąt. Kółko. Kółko. Kółko.
Osiem lat samotności zapisanych ołówkiem staruszki, która wstydziła się powiedzieć, że nie ma z czego zapłacić za jedyny dotyk w miesiącu.
I nagle wszystkie te kreski w moim zeszycie rozpadły się na dwie kupki. Na tych, którzy nie płacili, bo im się nie chciało. I na tych, którzy nie płacili, bo nie mieli, i wstydzili się to powiedzieć.
Dwie zupełnie różne kupki.
A ja przez osiem lat wrzucałam wszystkich do jednej.
—
Wieczorem zadzwoniłam do Oli.
— Ciociu! Gdzie ty jesteś? Wiśniewska dzwoniła do mamy, mama do mnie, cała rodzina cię szuka!
— Jestem w Ustce. Nad morzem. — Zamilkłam. — Ola, muszę cię o coś zapytać. Ten zeszyt. Ten z kreskami. Masz go jeszcze?
— Mam, zabrałam ze sobą. Chciałam ci pomóc to wyegzekwować, ciociu, naprawdę, to są twoje pieniądze i ja mogę…
— Nie chcę egzekwować.
— Ale ciociu…
— Chcę, żebyś mi go przeczytała. Całego. Nazwisko po nazwisku. Bo muszę coś zrozumieć, zanim wrócę.
—
Ola czytała mi przez telefon przez godzinę. Nazwisko. Kwota. Data.
A ja, z kalendarzem pani Haliny na kolanach, przy każdym nazwisku stawiałam sobie w głowie pytanie, którego nigdy wcześniej nie zadałam.
Nie "ile mi jest winien".
Tylko: "dlaczego nie zapłacił".
I okazało się, że nie znam odpowiedzi na to pytanie o prawie nikogo. Że przez dwadzieścia dwa lata patrzyłam tym ludziom na głowy, a nigdy w oczy.
—
Ostatnie nazwisko, które Ola przeczytała, brzmiało: Kruczkowa. Cztery lata kresek. Prawie trzy tysiące złotych.
— Ciociu, ta Kruczkowa to jest najgorsza, ona ma emeryturę większą od twojej, ja to sprawdziłam, ona po prostu…
— Wiem — powiedziałam. — Tę jedną wiem.
Bo panią Kruczkową znałam. I wiedziałam dokładnie, do której kupki należy.
Odłożyłam telefon. Wyszłam na balkon. Herbata dawno wystygła.
I wtedy zrozumiałam, że mam do załatwienia dwie sprawy, kiedy wrócę na Grunwaldzką. I że żadna z nich nie polega na odzyskaniu pieniędzy.